Regie: Haim Tabakman
Scenario: Merav Doster
Met: Zohar Strauss, Ran Danker, Tinkerbell, Tzahi Grad, Isaac Sharry e.a.
91 min. / ISR / 2009

‘Eyes Wide Open' gaat over de joodse slager Aaron (Strauss) die in een ultraorthodoxe gemeenschap in Jeruzalem zijn ballechesh begint te voelen wanneer hij een nieuwe mannelijke knecht, Ezri (Danker), in dienst neemt. Zijn interesse verschuift al snel van koosjere kippen naar iets minder proper vlees en hij ziet het stiekem wel zitten om ook eens aan Ezri's synagoge te zitten. Dat is echter buiten de immer loerende buren, vrienden, kennissen en roddeltantes gerekend, die de verboden liefde van op afstand gadeslaan. De titel ‘Eyes Wide Open' verwijst zowel naar de nooit aflatende stroom van protest en verachtende blikken van de verstikkende gemeenschap, als naar de persoonlijke ontplooiing van Aaron, die zich na jaren vol leugens en zelfbedrog terug eens echt voelt leven en daarom zoveel mogelijk tracht het leven met opgeheven kin, recht in het gezicht, aan te kijken. Maar is hij daar wel toe in staat en zal hem dat wel worden toegestaan door alle azijnpissers in zijn omgeving?

Geen wonder dus dat deze ‘Eyes Wide Open' met de Grote Prijs aan de haal ging op het jongste Filmfestival van Gent. Dit is zo'n typische film die op een cultureel correct festival (lees: veel wereldcinema, veel miserie, er mag niet te veel gelachen worden) thuishoort en daar bij de meeste meerwaardezoekers als zoete koek naar binnen gaat, hoe zwaar hij ook is. Maar kijk, het debuut van Haim Tabakman is meer dan zomaar een opeenstapeling van kommer en kwel in een controversiële setting. Onder de sober gefilmde buitenlaag liggen zowaar echte emoties te sidderen en de grote valkuil bij dit soort cinema - namelijk dat je na het uitleggen van de thematiek eigenlijk al alles weet - omzeilt Tabakman door aan zijn prent een originele draai te geven. Dit alles maakt van ‘Eyes Wide Open' bij momenten vrij saaie (het moet eruit: ik zou hem nauwelijks een tweede keer kunnen bekijken), maar wel intense, krachtige en beklijvende cinema. Het soort dat loodzwaar is en niet echt swingend om te naar te kijken, maar waarvan je achteraf wel blij bent dat je ‘m gezien hebt.

De kracht van ‘Eyes Wide Open' schuilt vooral in de subtiliteit van z'n regie. Tabakman speelt met beelden en geluiden zonder daarmee de show te willen stelen, maar om z'n thematiek en de grimmige sfeer te beklemtonen. Het achtergrondgeluid doet qua aanwezigheid soms zelfs denken aan Robert Bresson: in zowat elke scène horen we mensen op de achtergrond, een gebed in de verte, een predikant op het plein, een flard van een gesprek. Het draagt enorm bij tot het besef dat Aaron en Ezri voortdurend in de gaten worden gehouden, van alle kanten. In de kamer waarin de twee hun gevoelens uiteindelijk de vrije loop laten, is het dan ook muisstil - ze zijn eindelijk alleen - maar zodra ze buitenkomen blijft geen woord, geen aanraking onopgemerkt. Hier en daar klapt een venster dicht, iemand werpt een verdoken, afkeurende blik, de rabbi stelt vreemde vragen en de vrouw van Aaron, ondertussen, zwijgt - maar ze wéét dat er iets aan de hand is en waarschijnlijk weet ze ook maar al te goed wat. Je begrijpt Aaron's moegetergde hondenblik dan ook volkomen. Deze wereld moet hem niet en hij zal daarmee moeten leren leven, of zich aanpassen aan hun normen. Zijn ogen dichtknijpen of nergens nog aangekeken worden.

In een memorabel shot staat de camera op een voetpad en zien we aan de overkant van de straat Aaron en Ezri discussiëren. Ze zeggen niks belangrijks, maar hun lichaamstaal verraadt veel. Dan rijdt plots een busje voorbij de camera, waardoor de twee even uit beeld verdwijnen en in een flard van een seconde zien we in de ruiten van het busje enkele mannen druk pratend voor zich uit kijken. Enorm knap hoe Tabakman je hier in enkele seconden met heel weinig middelen heel veel laat zien. Esthetisch gezien is ‘Eyes Wide Open' geen hoogvlieger - slechts af en toe passeert er een mooi shot en nergens zal je mond openvallen van verbazing - maar het gebrek aan franje is hier geenszins een minpunt en Tabakmans soberheid is even subtiel als genadeloos.

Qua vertolkingen is ‘Eyes Wide Open' dan weer degelijk zonder meer. Zohar Strauss is sterk als Aaron; zijn vertolking is er een die balanceert op het randje van ingehouden en emotieloos, maar meestal valt de bal aan de goede kant van het net. Wanneer de man rustig bleef lezen terwijl iemand stenen door zijn raam begon te gooien, kon ik dan weer een gniffel niet onderdrukken, maar dat lag wellicht aan mij. Tabakman neemt er gelukkig geen genoegen mee om van Aaron een antiheld te maken die moet vechten tegen het strakke sociale systeem dat hem gevangen houdt, maar maakt van hem een mens van vlees en bloed, die zijn "zonde," zoals iedereen het ziet, probeert in te passen in zijn strikte geloof. Hij is immers even gelovig als de rest van de buurt, maar net hij heeft de pech dat hij homo is. Het godsdienstige aspect wordt mooi ingevuld, zonder aandacht te verliezen voor de psychologie en de geloofwaardigheid van het personage. Het is in ieder geval mooi om te zien dat het scenario van Merav Doster dieper gaat dan simpelweg "foute religie versus arme mens". Ran Danker is dan weer iets minder als Ezri, maar zijn rol is dan ook weinig of niet uitgediept. Hij is de sociale outcast van wie iedereen weet dat hij (ook al wordt het woord niet één keer uitgesproken in de hele film) een homo is, die nergens gewenst is en eigenlijk vooral dient als katalysator voor Aarons innerlijke crisis. Danker doet dat niet slecht, maar is wel erg kleurloos.

‘Eyes Wide Open' is bovenal compromisloze cinema die blijft plakken, maar valt hier en daar wel op een minpuntje te betrappen. De rol van Ezri is zoals gezegd vrij zwak, een subplot over een uitgehuwelijkte vrouw die een affaire heeft met de man van wie ze echt houdt, is overbodig, en het komt allemaal heel traag op gang. De prent heeft echter nog meer dan genoeg troeven. Wie zit te wachten op hippe gay cinema met bezwete pijpenkrulletjes en rondvliegende keppeltjes, zal nog even op z'n honger moeten blijven zitten (of moet ‘Brüno' vragen voor onder de kerstboom), maar wie genoegen neemt met een complex, naturalistisch menselijk drama, zal aan ‘Eyes Wide Open' een vette kluif hebben. Trek uw ogen wijd open en kies voor het geluk, welke religie u ook aanhangt, is de boodschap die ik - ondanks het wrange slot - van ‘Eyes Wide Open' heb onthouden, en ik kan u van harte aanraden om hetzelfde te doen. En als ze dan toch open zijn, passeer dan meteen even langs de cinema; ze spelen tegenwoordig een paar goeie films.

Door Vincent Van Peer 10/12/2009 - categorie : movie -

verstuur dit artikel aan een vriend    Share on Facebook

  Dit artikel heeft nog geen reacties. Klik hier om uw mening te geven.